انسان شناسی در دنیای امروز

سداب  از نوع گياهان « روتاسه » ( Rutace ) که امروزه خواص درمانی آن را بدینگونه دریافته اند: ضد هیستری، قاعده آور، موثر در ناراحتی های چشم، کرم کش، بادشکن، ضد صرع، التیام دهنده زخم و حشره کش، جوشانده سداب در از بین بردن شپش و در درمان جرب و کچلی اثر قطعی دارد. اسفند كه در هنگام ريختن روي آتش بوي مخصوصي مي‌دهد و حشرات بدين طريق از محل دور مي‌شوند. همچنين اور واسنا ( Urvasna ) از جمله گياهان خوشبويي بوده كه در ضدعفوني كردن فضاي خانه و نيز هوا از آن استفاده مي‌شده است. اين گياه همان صندل  است که اثرات درمانی آن بدینگونه شناخته شده است، مقوی قلب و اسانس آن در رفع ورم مجاری ادراری و ترشحات غیر طبیعی کاربرد دارد، این اسانس از راه دستگاه گوارش جذب و قسمتی از ترکیبات آن که از راه کلیه و شش ها دفع می شود باعث ضد عفونی در این اعضا می شود. مورد که امروزه بصورت موضعی برای درمان تبخال، به عنوان آنتی سپتیک و درمان التهاب مخاط بینی استفاده می گردد. از دیدگاه فارماکولوژی مشخص شده است که اسانس این گیاه می تواند مانع رشد  برحی باکتری ها و ویروس ها باکتری های در بدن انسان و جانواران باشد. كندر ، هواپنته چوب انار است نیز براي پاك كردن هوا به كار مي‌رفته است.

در مجموع دود دادن و بخور دادن و سوزاندن گياهان و درختان خوشبو و يا ريختن مواد ديگر جهت ضدعفونی ( يوژداثرگري) جهت هوا و زمين و مسكن به كار مي‌رفته است.

علاوه بر هوا براي پاكيزه‌كردن آب نيز روش‌هاي ويژه‌اي داشتند كه به آنها اشاره مي‌شود.

آب‌ زور ( Zour ) كه ‌تركيبي ‌بود از شير ، فشردة ‌گياه ‌هئوما ( هوم ) ( Haoma ) كه داراي ماده ‌افدرين(Ephedrine ) ، مورد و ‌ميخك‌ ،‌ آويشن‌ و هداني پئتا ( Hadhapaeta ) ساقه انار پونيكاگراناتا ( Punica granata ) كه به‌منظور خوشبويي‌به‌اين‌تركيب‌اضافه‌مي‌شود .

سترابو (  Strabo ) مورخ يوناني مي‌گويد : « ايرانيان در هنگام قرباني براي آنكه خون و آلودگي در آب روان نريزند در كنار آن بركه‌اي مي‌كنند و پس از پايان قرباني ، شير و عسل آميخته با مورت روي آن مي‌ريزند . »

ایرانیان باستان برای پاکیزه کردن آب از آفتاب نیز استفاده می کردند که در خورشید یشت به این موضوع اشاره شده است.

اينك به گياهاني كه در كتاب‌هاي تاريخي و مذهبي آيين زرتشت براي درمان بيماري‌ها كاربرد داشته است اشاره مي‌شود .

آويشن كه در سرسفره استعمال مي‌شده ‌است . امروز بعنوان ضدنفخ ، رفع علایم سرماخوردگی مصرف دارد. از لحاظ  فارماکولوژیکی معین شده است که این گیاه بر دردهای مزمن موثر می باشد و دارای اثر ضد میکروبی می باشد.

ارزن – از روزگاران كهن در ايران كاشت مي‌شده است . هرودوت و گزنوفرن و بليناس در كتاب‌هاي خود را از آن نام برده‌اند .

انقوزه– اين ماده در گذشته براي دوددادن استعمال مي‌شده است استرابو در كتاب جغرافياي خود آورده است كه در سرزمين ماد انقوزه مي‌رويد كه جهت دود دادن و درمان به قيمت نقره فروخته مي‌شود. موارد استفاده آن امروز به این شکل است که بعنوان ضد اسپاسم و بادشکن و رفع بیماری های تنفسی و دستگاه گوارش با منشا عصبی استفاده می شود. اثر فارماکولوژیکی آن: در مطالعات انجام شده بر روی حیوان موجب جلوگیری از لخته شده و کاهش فشارخون شده است و همچنین در موش اثر کاهنده قند خون داشته است.

اورواسنا ( Urvasna ) – نام اين گياه مكرر در اوستا آمده است اين گياه همان صندل صندل قرمز و سفيد معروف است .

بادرنجوبه ( بادرنگيويه ) – اين گياه كه منسوب به فرشته رام است در پهلوي واترنگبوي آمده است . اين همان گياهي است كه در مخزن الادويه نام عربي آن مفرح‌القلب آمده و در ايران باستان به كار مي‌رفته ، ميوه آن بادرنگ است . خواص شناخته شده آن در علم جدید: اثرات
 آرام بخش، ضد اسپاسم، ضد باکتری و ضد ویروس می باشد و از دیدگاه فارماکولوژیکی دارای آثار آرام بخش و ضد اسپاسم است و آزمایشات انجام شده بر روی موش نشان داده است که عصاره گیاه باعث کاهش فعالیت غده تیروئید در حیوان می شود.

تئوفراست ( ‏Teheo fhrastos ) دانشمند يوناني سده چهارم قبل از ميلاد مسيح نامي از بادرنگ برده‌است بنابرگفتة استاد پورداود در كتاب‌هرمزنامه صحفه‌هاي ۷۴ و ۷۵ و ۷۷ اين ميوه‌قبل از ساسانيان در ايران نام ‌و نشاني‌داشته و در دوران ‌هخامنشيان در سرزمين ايران بوده ‌است و نزد يونانيان بنام سيب ‌ماديMedikon Melon) ) خوانده ‌مي‌شده‌است و در توصيف‌ آن چنين آورده‌اند : برگ‌هاي‌آن همانندبرگ‌هاي‌يك‌گونه تمشك‌است‌ميوه‌آن خوردني نيست ، ميوه‌وبرگ درخت هر دو خوشبوست ، برگ‌هاي‌آن در لاي جامه‌ها گذارند ، براي نگه‌داري آنها از آسيب بيد ، اگر ميوه‌پخته آن را در دهان بگيرند تنفس را آسان‌گرداند . تخم‌هاي آن را بزرگان پارت‌ها از براي چاشني خورش بكار برند ، به اميد خوشتر ساختن بوي دهان .

برنج – از برنج در نوشته‌هاي قديم پهلوي و پازند نامي آمده است اما در اوستا از آن نامي برده نشده است .

بنك – در اوستا بنگه Bangha اين ماده از زمان‌هاي قديم در ايران شناخته شده است و آن‌را با شراب مخلوط كرده و در بيهوشي‌ها از آن استفاده مي‌كردند.

امروزه آن را شاهدانه می نامند و خواص آرامش بخش ، مسکن، خواب آور و مدر برای آن تشخیص داده اند.

تره ( گندنا – Poireau ) – كه در غذاها و سر سفره به كار‌ مي‌رفته است .

خردل سياه  – در كتاب سياحت‌نامه فيثاغورس در ايران ضمن اشاره به غذاي شاهان نام آن ذكر شده است . در حال حاضر بعنوان قی آور، مقوی معده، ضد اسکوربوت، ملین و نیرو دهنده مورد استفاده قرار می گیرد.

زعفران – از اين ماده كه بر روي نان زده مي‌شده است استفاده مي‌كردند
( ترجمه كتاب يك روز از زندگاني داريوش ، دكتر رضازاده شفق ) از زعفران اکنون بعنوان معطر و طعم دهنده استفاده می شود و همچنین تازه آن بعنوان آرام بخش و ضد اسپاسم مورد مصرف دارد.

زنبق – كه مخصوص امشاسپند امرداد بوده است.

نيشكر – اين گياه در دوران ساسانيان در خوزستان كشت مي‌شده و از آن استفاده خوراكي و دارويي مي‌كردند. در جنديشاپور نيشكر زياد بود شكري كه از نيشكر بدست مي‌آمد و عسل زنبور هر دو در طب استعمال زياد داشتند.

سوسن – اين گياه مخصوص امشاسپند خورداد بوده است.‌.

غنانه ( Ghnana ) – اين نام ضمن داروهاي سقط جنين ونديداد مكرر آمده است .

فر‌سپات ( Rraspat ) – در ونديداد جزو داروهاي سقط جنين آمده است .

كرفس (تخم كرفس) در كتاب سياحتنامه فيثاغورس در ايران، ضمن صحبت از غذاي شاهان آمده است. خواص شناخته شده آن: مدر، تامین کننده مواد معدنی و برخی ویتامین ها،
ضد نفخ و مسهل.

هوم درميان گياهان‌دارويي در فرهنگ‌وتعاليم زرتشتي از اهميت‌بيشتري‌برخوردار بوده است و بيشتر به آن پرداخته شده است، هوم ( هئومه Haoma ) – گياه‌كوچكي است كه‌گل‌هاي‌زرد دارد محل رويش‌آن‌در ايران ، افغانستان‌وهندوستان (شبه‌قاره‌هندوستان) مي‌باشد . هنديان‌به‌آن‌سوم‌(سوما=Soma  )گويند. دكتر (Aitchinson , R.d demerqunem  ) اظهارداشته‌است كه اين گياه همان Eph’edra Vulgan’s است كه ماده افدرين در آن وجود دارد . ايرانيان باستان با هوم شراب جاودان تهيه مي‌كردند و براي آن خواص زيادي قائل بودند .

عصاره گياه هوم را كه پراهوم ( Prahum ) مي‌ناميدند و آن را با صفت جاويدان ذكر و تهيه مي‌كردند . هوم در آيين ايرانيان به اندازه‌اي ارجمند بود كه سه فصل از يشت‌ها به آن اختصاص داده شده است.